Centraal- en Oost-Europa

Centraal- en Oost-Europa

Centraal- en Oost-Europese munten

EUR/HUF (lichtblauw):

  1. De munten van zowel Tsjechië als Hongarije vertonen vaak inverse correlatie met de Amerikaanse dollar. De sterke prestatie van de USD sinds april/mei leidt tot een verzwakking van de kroon en de forint.
  2. Markt twijfelt aan economische duurzaamheid van Turkije en verkoopt massaal de Turkse lire. Hongaarse forint (en Tsjechische kroon) ondergaat nevenschade.
  3. Ondanks sterke economische cijfers, gaat Hongaarse forint alsnog onderuit onder impuls van druk op opkomende landen (Turkije, Rusland ...).
  4. De Europese Unie activeert de sanctieprocedure (het beruchte artikel 7) tegen Hongarije dat ultiem kan eindigen in het ontnemen van stemrecht. De effectieve uitvoering is hoogst onzeker want elk EU-lid heeft een veto. De forint reageert nauwelijks.
  5. De vicegouverneur van de Hongaarse centrale bank Marton Nagy speelt solo slim en suggereert een sneller dan verwachte normalisatie van het monetair beleid. De centrale bank houdt die optie tijdens de beleidsvergadering daags nadien op tafel en ondersteunt daarmee de recente rally van de munt.
  6. De sterke opmars van de forint vond haar oorsprong in een verwachte beleidsnormalisatie door de centrale bank. De centrale bank verhoogde de rente tijdens de beleidsvergadering eind mei maar signaleerde dat het geenszins de start van een normalisatiecyclus betekende. Ze kondigde zelfs bijkomende monetaire stimulus aan. De Hongaarse munt verloor inmiddels alle eerdere winsten.

EUR/CZK (donkerblauw):

  1. De munten van zowel Tsjechië als Hongarije vertonen vaak inverse correlatie met de Amerikaanse dollar. De sterke prestatie van de USD sinds april/mei leidt tot een verzwakking van de kroon en de forint.
  2. ‘Buy the rumor, sell the news’: Tsjechische kroon liep in september sterk vooruit op meer renteverhogingen van de centrale bank. De centrale bank voegde de daad bij het woord, maar de kroon profiteerde daar niet (meer) van.
  3. Ondanks meerdere renteverhogingen blijft Tsjechische kroon onder druk door sterker dan verwachte groeivertraging. Ook politieke onzekerheid (motie van wantrouwen) houdt de munt in het defensief. De regering van premier Andrej Babis overleefde inmiddels de stemming.
  4. De rally van de Tsjechische kroon tegen de achtergrond van een constructief risicoklimaat en het vooruitzicht op nieuwe rentesteun in februari, eindigt. Nieuw CNB-zwaargewicht Holub stelt die februari-renteverhoging in vraag nadat ook andere grote centrale banken (o.m. ECB) een belangrijke bocht richting soepeler monetair beleid maakten.
  5. De Tjechische kroon versterkt in navolging van fors beter dan verwachte groei (1.0% kw/kw) tijdens het vierde kwartaal van 2018 die het vooruitzicht op rentesteun van de centrale bank opnieuw kracht bijzet.
  6. Een uiterst zwak bedrijfsvertrouwen in Duitsland, een cruciale handelspartner van Tsjechië, haalt de Tsjechische kroon onderuit. De munt herstelde snel maar staat tegen de achtergrond van een bijzonder fragiel investeerdersklimaat opnieuw onder druk in mei.

Economische update regio

De prestaties van de Centraal- en Oost-Europese economieën blijven indrukwekkend. Ook in deze regio bleef de bbp-groei in het eerste kwartaal van 2019 verrassend sterk tegen de achtergrond van het meer pessimistische beeld voor de wereldeconomie en de Europese en Duitse economie in het bijzonder. De groei in de regio is goed bestand tegen de internationale factoren omdat hij door binnenlandse factoren overeind wordt gehouden. Die zullen in de nabije toekomst naar verwachting gunstig blijven. In het bijzonder de krappe arbeidsmarkten zijn een goede voedingsbodem voor sterke consumptiegroei, want ze creëren koopkracht door hogere lonen en meer jobs. Ook de investeringsgroei blijft stevig, omdat investeringen het tekort aan arbeidskrachten moet compenseren en er nood is aan een uitbreiding van de productiecapaciteit. De bouw boomt dankzij de gunstige ontwikkeling van de vastgoedprijzen en beleidsmaatregelen.

Niettemin zullen op termijn de internationale ontwikkelingen een belangrijke factor in de economische ontwikkelingen in Centraal- en Oost-Europa worden. Er zijn duidelijke tekenen dat de vooruitzichten voor de industrie minder optimistisch worden. Het verwachte herstel van de Duitse en Europese economieën is hoopvol nieuws voor de regio. Maar de voortdurende onzekerheid en de mogelijk sterk verstorende schok in geval van een harde brexit of door het handelsconflict tussen de VS en China zorgen voor ernstige risico’s. Vooralsnog komt dit enkel tot uiting in de zachte indicatoren, zoals het ondernemersvertrouwen. Het blijft niettemin afwachten of de binnenlandse factoren sterk genoeg zullen zijn om de negatieve internationale factoren te compenseren.

Kader 3 - Krappe arbeidsmarkten in CEE, met verschillen

De trendmatige daling van de werkloosheid is een van de meest opvallende kenmerken van de lange periode van economische groei in de Centraal- en Oost-Europese regio. Ondanks de recente verzwakking van de economische activiteit blijven de arbeidsmarkten erg krap. Tussen juni 2018 en maart 2019 bereikte de werkloosheidsgraad in alle EU-landen uit de regio het laagste peil van de afgelopen 10 jaar. Polen in juni 2018, Roemenië en Kroatië in september 2018, Litouwen en Letland in oktober 2018, Bulgarije en Slovenië in november 2018, Estland in december 2018, Tsjechië in februari 2019 en ten slotte Slowakije en Hongarije in maart 2019.

De toenemende krapte op de arbeidsmarkt joeg de lonen de hoogte in. In vergelijking met de periode 2009-2013 was de loongroei uitzonderlijk sterk. Door de bedrijven wordt dit soms gezien als een bedreiging voor de internationale concurrentiekracht maar vanuit binnenlands economisch oogpunt heeft deze trend een duidelijk positieve impact op de economische ontwikkelingen in de regio. Een vergelijking van de uurloonkosten over alle EU-landen wijst overigens uit dat het comparatieve voordeel van de regio inzake goedkope arbeid ondanks de recente loonstijgingen overeind is gebleven.

De werkgevers signaleren dat een tekort aan arbeidskrachten momenteel mee verantwoordelijk is voor de vertraging in de productiegroei, aangezien ze geen nieuwe bestelling meer kunnen accepteren. De bedrijven gaan evenwel op zoek naar verschillende oplossingen om het tekort aan arbeidskrachten op te vangen. Om een stijging van de productiekosten door de hogere arbeidskosten te vermijden investeren ze in nieuwe, arbeidsbesparende technologieën. Maar de vervanging van mensen door machines is ook duur en niet ongelimiteerd mogelijk. Daarom doen de bedrijven ook een groter beroep op buitenlandse arbeidskrachten. Maar ook hier botsen ze op natuurlijke beperkingen, zoals taal en beschikbare competenties, en op administratieve en wettelijke barrières.

Op het eerste gezicht lijken alle landen in de regio met problemen op de arbeidsmarkt te worden geconfronteerd. Maar de aard van de problemen verschilt toch sterk van land tot land. Kijken we in meer detail naar de landen dan zien we opvallende verschillen. 

Hoewel de werkloosheidsgraad overal in de regio laag is, verschilt de afwijking van de trend sterk tussen de landen onderling. In Tsjechië bedroeg de geharmoniseerde werkloosheidsgraad, na seizoenzuivering, in maart 2019 2%. In Hongarije, Polen en Roemenië lag die tussen 3,4% en 3,9%. Estland, Slovenië en Bulgarije volgden met cijfers tussen 4,1% en 4,6%. Ook in Slovakije (5,7%) en Litouwen (6,0%), Letland (6,4%) en Kroatië (7,4%) lag de werkloosheidsgraad volgens deze maatstaf lager dan in de eurozone (7,7%). Vergeleken met de gemiddelde werkloosheidsgraad over de periode januari 2000-maart 2019, ligt de werkloosheidsgraad in alle landen van de regio momenteel uitzonderlijk laag.
De afwijking van dat langetermijngemiddelde verschilt niettemin sterk van land tot land. In Slowakije en Polen bedraagt het 8 procentpunten, in Bulgarije en Kroatië 6 procentpunten, in Letland, Estland en Litouwen 5 procentpunten, in Tsjechië en Hongarije 4 procentpunten en in Roemenië en Slovenië 3 procentpunten. Ter vergelijking: voor het geheel van de eurozone bedraagt de afwijking maar 1,7 procentpunt.

Ten tweede bestaan er grote verschillen tussen de landen in de werkloosheidscijfers voor mannen en vrouwen. In Kroatië, Slovenië, Slovakije, Tsjechië, Hongarije, Estland en Polen ligt de werkloosheid bij vrouwen hoger dan mannen. Maar in Bulgarije, Litouwen, Roemenië en Letland ligt de werkloosheidsgraad van vrouwen lager dan die van mannen. Deze opvallende verschillen kunnen worden verklaard door de verschillen in economische specialisatie in de regio, maar ook het grote belang van de emigratie van mannen uit sommige landen in de regio.

Ten slotte verschilt ook de jongerenwerkloosheid (15- tot 24-jarigen) van land tot land. Op basis van de gemiddelde werkloosheidsgraad over de afgelopen 12 maanden ligt de werkloosheid van jongeren in alle landen hoger dan de gemiddelde werkloosheid. Het verschil tussen de werkloosheidsgraad van de jongeren en de algemene werkloosheidsgraad is in de meeste landen evenwel kleiner dan in de eurozone, waar het verschil 8,6 procentpunten bedraagt. Het verschil is het kleinst in Slovenië (3 procentpunten), gevolgd door Tsjechië en Litouwen (4 procentpunten), Estland (6 procentpunten), Hongarije en Slovakije (7 procentpunten) en Polen en Bulgarije (8 procentpunten). Het is duidelijk dat de krapte van de arbeidsmarkt in deze regio ook de werkgelegenheidskansen voor jongeren ten goede komt. Enkel in Roemenië (13 procentpunten) en Kroatië (14 procentpunten) is het verschil tussen de jongerenwerkloosheidsgraad en de totale werkloosheidsgraad groter dan het gemiddelde van de eurozone.

Figuur K3 - Werkloosheid in CEE beduidend onder LT-gemiddelde(geharmoniseerde werkloosheidsgraad, in procent van de beroepsbevolking)

Bron: KBC Economics gebaseerd op Eurostat

Meest recente update individuele landen in de regio (in het engels)

Czech Republic - Economic update June 2019

201906 Czech Republic - Economic update

Bulgaria - Economic update June 2019

201906 Bulgaria - Economic update

Hungary - Economic update June 2019

201906 Hungary - Economic update

Slovakia - Economic update June 2019

201906 Slovakia - Economic update

Vooruitzichten Centraal- en Oost-Europese economieën in cijfers

In-depth credit reviews

In depth review: Slovakia (enkel in het Engels)

MR20181218 In depth review: Slovakia

Meest recente publicaties over Centraal- en Oost-Europa

Centrale bankiers in CE varen eigen koers

MR20190625_Centrale bankiers in CE varen eigen koers

Centraal-Europa blijft koploper

MR20190515_Centraal-Europa blijft koploper

Centrale bankiers staan samen op de rem

MR20190329 Marktrapport Centrale bankiers staan samen op de rem

Tsjechische centrale bank mee aan de zijlijn

MR20190211 Marktrapport Tsjechische centrale bank mee aan de zijlijn
KBC gebruikt cookies om je surfervaring aangenamer te maken. Zo kan KBC ook beter inspelen op je behoeften en voorkeuren. Door verder te surfen ga je akkoord met het gebruik van deze cookies. Meer info? Of wil je geen cookies?Klik hier.